Ev Hemodiyalizi

Bugün Türkiye’de, 50.000’ i aşkın hasta, haftada üç kez hemodiyalize girmek için bir hastaneye veya diyaliz merkezine gitmektedir. Diyalizde geçen dört saate hazırlık, yol gibi ilave zaman kayıpları ve çoğu hastada diyaliz tedavisi sonrasında uzunca bir süre devam eden bitkinlik, yorgunluk da eklendiğinde neredeyse tüm gün kaybolmaktadır. Bazı hastalar bunu “haftanın dört güne inmesi” olarak tanımlamaktadır. Tüm hastalar hastanenin veya diyaliz merkezinin belirlediği plan çerçevesinde zamanında orada olmak ve sonraki hasta için yerini boşaltmakla yükümlüdür. Bu da kişilerin gerek sosyal ve iş yaşamından, gerekse daha fazla diyalizin kazandıracağı avantajlardan vazgeçmek durumunda bırakmaktadır. Ev hemodiyalizi sayesinde elde edilen konfor, özgürlük dışında, asıl önemli kazanç hastaların daha uzun sürelerle diyaliz olabilmesine olanak tanımasıdır (en çok tercih edilen şekil haftada üç gün, sekiz saat diyalizdir). Haftada üç gün dört saat yerine, sekiz saat diyaliz olması durumunda kanda biriken zararlı maddelerin temizlenmesi artmakta, buna bağlı olarak da hasta yaşam süresi ve kalitesi artmaktadır. Diyaliz süresi dört saatten sekiz saate çıktığında diyaliz sonrası halsizlik olmamakta, diyalizde tansiyon düşmesi ve kramp görülmemektedir. İştah artmakta, kanda protein-albümin düzey yükselmekte, gerçek kiloda artış ortaya çıkmaktadır. Dünyada uzun yıllardan beri uygulanagelen ev hemodiyalizi yöntemi, standart diyalizin zorluk ve eksikliklerini giderebilmek üzere ülkemizde de 2010 yılı sonlarında başlatılmıştır.

 

Ev Hemodiyalizi Tarihçesi

Dünyada ev hemodiyalizi 1960’ların başında, İngiltere, Amerika ve Japonya’da ilk olarak uygulanmaya başladı. Elde edilen olumlu sonuçları nedeniyle başta bu ülkelerde olmak üzere yaygınlaştı. 1970’li yıllarda Amerika’daki hemodiyaliz hastalarının %40’ı evde hemodiyaliz uygulamaktaydı. Ancak daha sonra özel diyaliz merkezlerinin yaygınlaşması, ev hemodiyalizi eğitimi veren merkezlerin yetersizliği, ekonomik gerekçeler, hasta grubunun giderek daha yaşlı olması gibi sebeplerle bu oranda önemli azalmalar oldu. 2000’in ilk yıllarında ise, diyaliz teknolojisindeki gelişmelere rağmen haftada 3 gün 4 saat diyaliz ile hastaların yaşam süresi ve kalitesinde belirgin bir iyileşme olmadığı, hastaların pek çok ilaç kullanmaya devam etmek zorunda kaldığı, buna rağmen kendilerini pek de iyi, sağlıklı hissetmedikleri ortaya çıktı. Öte yandan, uzun diyaliz tedavisi uygulayan ülkelerde bu sonuçlar bariz olarak daha iyi olduğu görüldü. Bunun üzerine tüm dünyada diyaliz süresinin arttırılması düşüncesi öne çıktı. Daha uzun diyaliz süresi en kolay, en ekonomik, en konforlu olarak ev hemodiyalizinde sağlanabileceğinden ötürü de tüm dünyada ev hemodiyaliz tekrar artışa geçti. Günümüzde ev hemodiyalizi pek çok ülkede hastalara daha başarılı ve özgür bir tedavi seçeneği sunmak için sağlık otoritelerince desteklenmektedir.

Kimler Yapabilir?

Diyalize girmekte olan ya da yakın zamanda başlaması gereken, Sağlığında daha fazla söz sahibi olmak isteyen, Aktif sosyal ve iş yaşamını sürdürmek ya da yeni bir işe başlamak isteyen, Ailesiyle veya evde daha fazla vakit geçirmek isteyen, Kendisi ya da bir yakını diyaliz işlemini ve damar yolu girişimini öğrenebilecek herkes ev hemodiyalizi adayı olabilir. Kişiler eğitim öncesinde tedaviye uygunluk açısından diyaliz hemşiresi, teknisyeni ve nefroloji uzmanı tarafından değerlendirilir. İstemek en önemli başlangıç noktasıdır. Sağlık Bakanlığı’nca yapılan yeni bir düzenleme sonrasında, artık evde hemodiyalizi kendi veya yakını yapamayacak hastalara bir diyaliz hemşirese tarafından evinde hemodiyaliz yapılması da mümkün olmuştur.

Evde Hemodiyaliz Nasıl Yapılır?

Merkez diyalizinde kullanılan gibi, ancak kullanımı daha kolay hemodiyaliz makineleri ve su sistemi hastanın evine kurulur, hasta ve/veya yakını bu konuda eğitim alır ve tüm diyaliz işlemlerini evde yapar. Belir bir zaman ya da süre zorunluluğu var mıdır? Diyaliz süresi haftada 3 gün olmak üzere, her hasta kendi koşullarına göre diyaliz zamanı ve gününü seçebilir, değişiklik yapabilir, gün içi veya gece seçeneklerini kullanabilir. Diyaliz süresi 7-8 saat olarak önerilmektedir. Özellikle çalışan, çalışmaya başlamak isteyen ya da gün içi aktivitelerini etkin devam ettirmek isteyen hastalar için gece uykuda 8 saat diyaliz daha uygun bir program olacaktır.

Bu konuda nasıl ve nerede eğitim alınır?

Ev hemodiyalizini yapmak isteyen hasta en az 1 ay olmak koşuluyla bir diyaliz merkezinde eğitim alır. İsteğe bağlı olarak, bazı hastalar için evde diyalizine yardımcı olabilecek veya aktif olarak diyalizi yapabilecek bir yakını, yardımcısı varsa eğitime birlikte alınırlar. Ev hemodiyalizi eğitimi haftada 3 kez hemodiyaliz seansları sırasında verilir. Eğitim ekibi diyaliz hemşiresi, diyaliz teknisyeni ve bir nefroloji uzmanından oluşur. Eğitimin son iki haftasında hasta ve/veya yakını merkezde kendi diyalizini uygular. Hasta hazır olduğunda değerlendirme yapılır ve yeterli olduğundan emin olunan hastaya sertifika verilerek evde hemodiyaliz başlatılır.

Neler öğrenilir?

Hasta eğitimi boyunca damar yoluna girme, diyalizi başlatma ve sonlandırma işlemlerini öğrenir. Böbrek yetersizliğinin nedenleri ve bulguları, hemodiyaliz makinesi ve su sistemi hakkında bilgi edinir. Ayrıca diyalizi sırasında karşılaşılabilecek sorunlar ve çözümleri hakkında uygulamalı eğitim alır (pıhtılaşma, hava-kan kaçağı, diyaliz makinesi alarmları, elektrik kesilmesi vb durumlarda yapılması gerekenler).

Takip ya da kontroller nasıl olur?

Ev hemodiyalizi hastaları ayda bir kez diyaliz merkezine giderek kan tetkiklerini yaptırır, nefroloji uzmanı tarafından değerlendirilir. Diyaliz hemşiresi-teknisyeni de üç ayda bir ev ziyareti yaparak hasta ve koşulları kontrol eder.

Ev hemodiyalizinin avantajları

Ev hemodiyalizi, hastaya kendi tedavi planını yapabilme, dolayısıyla kendi hayatını yönetme özgürlüğünü verir. Daha iyi, daha aktif ev, aile, sosyal ve iş yaşamı sağlar. Ev hemodiyalizine geçen hastalar, yaşam kalitelerinde yükselme olduğunu, kendilerini daha enerjik ve mutlu hissettiklerini, daha iyi uyuduklarını ifade etmektedirler. Kişiye özel makine kullanımı sonucunda hijyen açısından olumlu sonuçlar sağlanır. Merkez hastalarına göre herhangi bir sebepten hastaneye yatma ihtimali daha azdır. Damar yolu problemi ya da enfeksiyonu daha seyrek görülür. Diyaliz süresini uzatabilmeye imkan verir, hatta günümüz koşullarında ancak ev diyalizi ile uzun diyaliz mümkün olabilmektedir. Herhangi bir klinikte diyalize giren hastalar en fazla 3 gün 4’er saat diyaliz yapabilmektedir. Bu süreyi uzatmak gerek mevcut hasta sayısı, gerekse bir merkezde 8 saat kalmanın zorluğu nedeniyle pratikte sağlanamamaktadır.

Diyaliz süresinin daha uzun olması ne kazandırır?

Böbreklerimiz 24 saat çalıştığından, diyaliz süresinin uzatılması normal böbrek fonksiyonlarına daha çok benzer. Daha uzun süreli diyaliz ile üre ve benzeri gibi böbrek yetmezliğinde biriken toksinler çok daha iyi temizlenmekte, sıvı birikimi azalmakta, deri rengi, kas ve kemik hastalıkları düzelmektedir. Pek çok diyaliz hastasının kullanmak zorunda kaldığı tansiyon, fosfor ya da kan ilaçları kullanımına çoğunlukla ihtiyaç kalmamaktadır. Hastadan sıvı çekilmesi işlemi 4 saat yerine 8 saate yayıldığından diyaliz sırasında çoğu hastada rastlanılan tansiyon düşmesi, kramp gibi sorunlar nerdeyse tamamen kaybolmaktadır. Diyaliz süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılmasıyla yaşam süresinde uzama, kalp fonksiyonlarında iyileşme, kan mineral ölçümlerinde düzelme, yaşam kalitesinde ve çalışabilirlik durumundan artma olduğu gösterilmiştir. Çoğu hastada, tuz dışında diyette ciddi kısıtlama gerekmez. Seksüel fonksiyonlarda ve kadın doğurganlığında iyileşme bildirilmektedir.

Kısa Hatırlatmalar

Ev hemodiyalizine başlamak için en önemli koşul istemektir.
Eğitim haftada 3 gün diyaliz sırasında 1-1.5 ay kadar sürmektedir.
Her hasta diyaliz günü ve zamanını kendi seçebilir.
Hastaların ek hiçbir ücret ödemesi gerekemez.

Sık Sorulanlar

Ev Hemodiyalizi hakkında sıkça sorulan sorular

Kendime iğne batırabilir miyim?

En sık karşılaşılan çekincelerin başında ‘iğne korkusu’ gelmektedir. Fakat hastaların çoğu için ilk denemeden sonra kaybolmaktadır. Hastanın kendi damar yoluna girmesi ya da kateterini kullanması sonucunda acı, enfeksiyon, tıkanma gibi sorunların merkeze göre azaldığı bildirilmiştir. Hatta sağ kolunu kullanan hastalar, fistül ya da greftlerine sol elleriyle dahi girebilmektedirler.

Evde diyaliz güvenli midir?

Ev hemodiyalizi, merkez hemodiyalizi kadar güvenlidir. Avustralya, Kanada, Amerika ve Avrupa’da uzun yıllardır elde edilen deneyimlere göre hayatı tehdit eden ciddi problemler çok enderdir. En sık rastlanılan problem cihaz alarmlarıdır; alarmların en sık sebeplerini de hastanın kolunu hareket ettirmesiyle hortumların kıvrılması sonucu oluşan basınç değişiklikleri oluşturmaktadır ve hastanın kol pozisyonunu düzeltilmesiyle sorun ortadan kalkmaktadır. İğne çıkması, kanama gibi durumlarda makine alarmları harekete geçecektir. Ek önlem olarak bazı merkezler kola takılan kan detektör cihazının kullanımı da önermektedirler. Ancak bu problemlere pek rastlanılmadığı bildirilmektedir. Hastanın 7 gün 24 saat ev hemodiyalizi ekibine ulaşabileceği bir telefon numarası sağlanmaktadır. Sorun telefonla giderilemezse ekip yerinde hastayı ve durumu değerlendirmektedir.

Başlarsam devam etmek zorunda mıyım?

Hasta kendi isteği ya da doktorunun önerisiyle herhangi bir zaman tedaviden ayrılabilir, tekrar merkez hemodiyalizine dönebilir, bunun için bir sorumluluk altına girmeyecektir. Tatil, seyahat gibi durumlarda, bu süre zarfında gittiği bölgede merkez diyalizine devam edebilir.

Evim buna uygun mu?

Diğer ev tedavi seçeneklerinde olduğu gibi hastanın evinde büyük değişiklikler yapılması gerekmez, ayrı bir oda ya da ek hijyenik önlemlere gerek yoktur. Diyaliz salonda, oturma odasında, yatak odasında yapılabilir. Ancak evin su ve elektrik sisteminin başlamadan önce teknik ekip tarafından değerlendirilmesi ve gerekiyorsa düzenlemeler yapılması gerekir.

Herhangi bir ücret ödeyecek miyim?

Hasta makine, su sistemi ya da diğer sarf malzemeleri için hiçbir ücret ödemez, her ay belli aralıklarla diyaliz malzemeleri evine getirilir, tıbbı atıkları toplanır.

Ev hemodiyalizi olurken böbrek nakli olabilir miyim?

Ev hemodiyalizi, hastanın böbrek nakli olmasına engel bir durum oluşturmaz, bekleme listesi içinde bir avantaj ya da dezavantaj yaratmaz. Diğer tüm diyaliz seçenekleri ile durum aynıdır.

Nasıl başvurabilirim?

Ülkemizde ev hemodiyalizi yeni başlatılmış olup, şu anda kısıtlı sayıda merkez faaliyettedir, ancak bu hizmeti hastalarına sunan merkezlerin giderek artması beklenmektedir.

Genelgeyi indirmek için tıklayınız

Ziyaret Sayısı : 59842